Balkanlar’ı gerçekten anlamak istiyorsanız bir kafanaya oturmanız gerekir. Çünkü bu coğrafyanın ruhu, müzelerde ya da meydanlarda değil; dumanlı masaların, kahve kokusunun ve yavaş akan sohbetlerin içinde saklıdır. Bir kafanaya adım attığınızda zamanın dışarıda kaldığını hissedersiniz. Burada hayatın temposu farklıdır. Balkanların meşhur “polako” anlayışı, yani her şeyi ağırdan alma hali, masalara sinmiş gibidir.
Gün çoğu zaman koyu bir kahveyle başlar. Bakır cezvede ağır ağır pişen o sert Balkan kahvesi masaya geldiğinde yanında mutlaka bir bardak su ve küçük bir lokum olur. Bu sadece bir içecek değildir; sohbetin başlangıcıdır. İnsanlar o kahveyle güne merhaba der, dertlerini anlatır, planlarını yapar. Masalar küçük ama sohbetler uzundur.
Akşamüstü yaklaştığında kafananın havası yavaş yavaş değişir. Kahvenin yerini rakı kadehleri almaya başlar. Ama Balkanlarda rakı öyle hızlı içilen bir şey değildir; bir ritüeldir adeta. Küçük yudumlarla içilir, yanında mutlaka bir şeyler olur: şopska salatası, közlenmiş biber, ekmek ve tabii ki ajvar. Masalar doldukça sohbetler de koyulaşır.
Müzik olmadan olmaz!
Derken müzik başlar. İşte kafananın gerçek kalbi o anda atmaya başlar. Akordeonun sesi yükselir, bazen bir keman eşlik eder, bazen klarnet. Sevdalinka söylenirken masadaki herkes bir anda susar. Çünkü o şarkılar biraz hüzün taşır; eski aşklar, kayıplar ve hatıralar sanki müziğin içine saklanmıştır.
Gece ilerledikçe duygular da değişir. Hüzünlü şarkılar yerini daha hareketli ezgilere bırakır. Bir bakarsınız insanlar ayağa kalkmış, şarkılara hep birlikte eşlik ediyor. Kadehler havada tokuşur, kahkahalar yükselir. O anda masada kim olduğunun pek bir önemi kalmaz. Aynı şarkıyı söyleyen insanlar kısa süreliğine de olsa birbirine yakınlaşır.
Belki de kafananın büyüsü tam olarak burada gizlidir. Bir işçi, bir öğrenci, bir sanatçı ya da bir esnaf… Hepsi aynı masada oturabilir, aynı rakıyı paylaşabilir, aynı şarkıyı söyleyebilir. O dumanlı odada herkes biraz daha sade, biraz daha gerçek olur.
Gece bittiğinde insan kafanadan sadece biraz sarhoş değil, aynı zamanda hafiflemiş olarak çıkar. Sanki günün bütün yorgunluğu o masalarda kalmıştır. Bu yüzden Balkanlarda kafana sadece bir eğlence yeri değildir. Biraz sohbet, biraz müzik, biraz rakı… Hepsi bir araya gelince insanın ruhuna iyi gelen küçük bir terapiye dönüşür.
