Yugoslavya’nın tozlu yollarında bir zamanlar küçük ama efsanevi bir araba dolaşıyordu: Fićo. Resmi adıyla Zastava 750 aslında İtalya’dan Balkanlar’a gelmiş bir arabaydı; çünkü temelinde Fiat 600 vardı. Ama Yugoslav halkı bu arabayı öyle bir benimsedi ki kısa sürede sıradan bir otomobil olmaktan çıktı, neredeyse ailenin bir parçasına dönüştü.
Kragujevac’taki fabrikadan ilk çıktığında kimse bu küçücük arabanın bir gün halk efsanesine dönüşeceğini tahmin etmiyordu. İnsanlar ona Fićo adını verdi. Zaten görüntüsü de adı gibi sevimliydi: küçük, yuvarlak hatlı ve neredeyse oyuncak gibi…
Ama o yıllarda Fićo’nun anlamı büyüktü. Sosyalist Yugoslavya’da birçok aile için bu araba ulaşılabilir bir hayalin simgesiydi. Bir işçi ya da memur yıllarca biriktirir, sonunda Fićo’yu alır ve kapısının önüne park ederdi. Sonra da komşulara hava atılırdı.
Küçük Araba, Uzun Yollar
Fićo ile yolculuk yapmak başlı başına bir maceraydı. Motor arkadaydı, bu yüzden öndeki minicik bagaj neredeyse sembolikti. Adriyatik kıyısına tatile giden aileleri düşünün: arabanın üstünde dev valizler, battaniyeler, çantalar…
Arabanın içinde ise klasik Balkan düzeni: anne, baba, çocuklar ve çoğu zaman bir de babaanne ve/veya dede. Nasıl sığarlardı? İşte bu, Balkanlar’ın çözülemeyen gizemlerinden biri.
Yokuşlarda motor biraz nazlanırdı. Yaz sıcağında hararet yaptığı da olurdu. Ama Yugoslav insanı pratikti. Motor kapağının altına bir tahta parçası sıkıştırılır, kapak biraz aralık bırakılırdı ki motor “nefes alsın”. Sonra Fićo hafifçe homurdanarak yola devam ederdi. Nazlıydı ama iyi bir yoldaştı.
Bugün Fićo sadece eski bir otomobil değil, Balkanlar’da birçok insan için gençliğin hatırası demek: İlk aşk buluşmaları, ilk uzun yol macerası…. Hepsinin içinde bir Fićo vardır.
1985’te üretim durduğunda geride neredeyse bir milyonluk bir aile bırakmıştı. Bugün Belgrad’da ya da Saraybosna’da parıl parıl restore edilmiş bir Fićo görürseniz bilin ki o sadece eski bir araba değil, parçalanmış bir coğrafyanın en tatlı ortak hatıralarından biridir.
