Sırp yazar Milorad Paviç’in dünya edebiyatında devrim yaratan eseri “Hazar Sözlüğü“, mutlaka okunması gereken, alışık olduğumuz romanlardan çok farklı bir kitaptır. Çünkü o bir hikayeyi baştan sona anlatmak yerine, bir sözlük gibi tasarlamıştır.
Kitap temelde üç ana bölümden oluşuyor: Hristiyan bakış açısını temsil eden Kırmızı Kitap, Musevi bakış açısını anlatan Sarı Kitap ve Müslüman bakış açısını yansıtan Yeşil Kitap. Ben bu yazıda size Yeşil Kitap’taki en ilginç karakterlerden biri olan Prenses Ateh’ten bahsetmek istiyorum.
Prenses Ateh Kimdir?
Yeşil Kitap, Ateh başlığıyla başlar. Yazar onu “güzelliğiyle ünlü, bilge ve olağanüstü bir yavaşlık yeteneğine sahip”1 olarak nitelendirir. Hazar İmparatorluğu’nun prensesi olan Ateh, sadece bu özellikleriyle değil, rüyalara ve kelimelere hükmetme gücüyle de tanınır. Paviç onu öyle bir anlatır ki, okurken onun gerçek bir tarihi figür mü yoksa bir hayali kahraman mı olduğunu ayırt etmekte zorlanırsınız. Çünkü o sonsuz bir hayata mahkum edilmiş, insanların rüyalarına girdiğinde olduğundan bin yaşa daha genç görünebilen büyüleyici bir kadındır.
Hazar Sözlüğü’nde Prenses Ateh’in şair olduğu da vurgulanır. Ancak sözlüğe göre onun sadece “İki evet arasındaki fark, bir evet ve bir hayır arasındaki farktan büyük olabilir.”2 dizeleri günümüze kadar gelmiştir.
Ateh’i kitabın merkezine yerleştiren asıl olay ise onun “düşavcıları tarikatı” adı verilen gizemli bir grubun koruyucusu olmasıdır. Bu topluluk, sıradan insanlar uykudayken onların rüyalarına giren ve oralarda saklı kalmış bilgileri toplayan bir çeşit “hafıza bekçileri” topluluğudur. Paviç, İslam medeniyetinin rüyalara verdiği önemi bu bölümlerde vurgular. Böyle bir vurgunun Yeşil Kitap’ta yer alması tesadüf değildir.
Prenses Ateh bize hikayelerin sadece kâğıtta değil, insanın bakış açısında ve hafızasında da yaşadığını gösteren, gerçekler ve rüyalar arasındaki o görünmez köprünün en zarif bekçisidir.
